वडिलांना अखेरचा निरोप देताना वृक्षसंवर्धनाचा संदेश!

राहुरीतील राऊत कुटुंबाचा पुढाकार; लाकडांऐवजी शेणाच्या गौऱ्यांवर अंत्यसंस्कार

मुख्य संपादक : सचिन नन्नवरे 

राहुरी : वडिलांच्या निधनाचे दुःख उराशी बाळगत त्यांच्या अखेरच्या निरोपातून समाजाला वृक्षसंवर्धनाचा संदेश देण्याचा प्रयत्न राहुरीतील राऊत कुटुंबाने केला. कुटुंबातील तिन्ही मुलांनी एकत्रित निर्णय घेत वडिलांच्या अंत्यसंस्कारासाठी लाकडांऐवजी गाईच्या शेणापासून तयार केलेल्या गौऱ्यांचा वापर केला. पारंपरिक विधी जपत स्वीकारलेली ही पर्यायी पद्धत उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेणारी ठरली.

राहुरी येथील ज्येष्ठ नागरिक सुधाकर नामदेव राऊत ऊर्फ बाळूमामा यांचे गुरुवारी दुपारी नाशिक येथील खासगी रुग्णालयात उपचारादरम्यान निधन झाले. ते ७५ वर्षांचे होते. त्यांच्या पश्चात सचिन, अमोल व किशोर हे तीन सुपुत्र असून सामाजिक कार्यकर्ते सचिन राऊत यांचे ते वडील होत. त्यांच्या पश्चात तीन मुले, सुना व नातवंडे असा परिवार असून त्यांना बहीण व मुलगी नसल्याने त्यांनी आपल्या सुनांवर मुलीप्रमाणे प्रेम केले. त्यामुळे त्यांचे व त्यांच्या सुनांचे अतिशय जिव्हाळ्याचे संबंध होते.

संगमनेरच्या गोशाळेचे सहकार्य; पारंपरिक विधी जपत पर्यायी पद्धतीचा स्वीकार

वडिलांच्या अखेरच्या निरोपासाठी राऊत बंधूंनी लाकडांना पर्याय वापरण्याचे ठरविले. त्यासाठी त्यांनी संगमनेर येथील श्री जीवदया मंडळ पांजरपोळ गोशाळेशी संपर्क साधला. गोशाळेच्या माध्यमातून अंत्यसंस्कारासाठी आवश्यक गौऱ्या व इतर साहित्य उपलब्ध करून देण्यात आले.

गोशाळेचे पथक विशेष वाहनातून सुमारे पाच हजार गौऱ्या, गावरान गाईचे तूप, कापूर आणि अन्य आवश्यक साहित्य घेऊन राहुरी येथे दाखल झाले. राऊत यांच्या घरासमोर तसेच अंत्यविधीच्या ठिकाणी रांगोळी काढण्यात आली. त्यानंतर पारंपरिक विधींनुसार गौऱ्यांच्या साहाय्याने अंत्यसंस्कार करण्यात आले. या प्रक्रियेत गोशाळेच्या पथकाने कुटुंबीयांना सहकार्य केले.

अंत्यसंस्कारासाठी अनेक ठिकाणी आजही लाकडांचा वापर केला जातो. काही शहरांमध्ये विद्युत व गॅस दाहिन्यांचे पर्याय उपलब्ध असले, तरी त्यांचा स्वीकार करण्याबाबत काही कुटुंबांच्या मनात संकोच असतो. अशा परिस्थितीत पारंपरिक विधी कायम ठेवून लाकडांचा वापर कमी करण्यासाठी गौऱ्यांचा पर्याय विचारात घेता येऊ शकतो, हे राऊत कुटुंबाच्या कृतीतून समोर आले.

गौऱ्यांचा वापर म्हणजे अंत्यविधीत लाकडांऐवजी पर्यायी इंधन म्हणून वापरल्याने वृक्षसंवर्धनाशी संबंधित चर्चेला एक कृतीशील उदाहरण मिळाले आहे. दुःखाच्या प्रसंगातही काळानुरूप बदल स्वीकारण्याचा राऊत कुटुंबाचा निर्णय समाजासाठी विचार करायला लावणारा ठरला.

परंपरा जपत बदल; गोशाळांनाही मिळू शकतो आधार

अंत्यसंस्कारासाठी गौऱ्यांची मागणी वाढल्यास त्यांची निर्मिती करणाऱ्या पशुपालकांना आणि गोशाळांना उत्पन्नाचा अतिरिक्त स्रोत उपलब्ध होऊ शकतो. मात्र, हा पर्याय स्वीकारताना पुरेशा व पूर्ण वाळलेल्या गौऱ्यांची उपलब्धता, योग्य साठवणूक, वाहतूक आणि संबंधित स्मशानभूमीतील व्यवस्था यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. राऊत कुटुंबाच्या या कृतीने मात्र धार्मिक विधी जपत लाकडांचा वापर कमी करण्याच्या पर्यायाकडे उपस्थितांचे व सर्वसामान्य नागरिकांचे लक्ष वेधले आहे.